تصور کنید در یک جاده خلوت یا وسط ترافیک سنگین شهری، ناگهان خودرو خاموش شده و دیگر روشن نمیشود. استرس، نگرانی از هزینههای جرثقیل و نگاههای سنگین رانندگان دیگر، لحظات سختی را رقم میزند. در این شرایط، اولین فکری که به ذهن میرسد، کمک گرفتن از یک خودروی دیگر برای بکسل کردن است. ولی آیا اطلاع دارید یک اشتباه کوچک در بستن طناب یا ترمز گرفتن، ممکن است منجر به کنده شدن سپر، آسیب به شاسی یا حتی تصادفات زنجیرهای شود؟ جای نگرانی نیست؛ بکسل کردن خودرو اگرچه فنی به نظر میرسد، ولی با رعایت چند اصل ساده، کاملاً ایمن و عملی است. در این مقاله، در عرض ۵ دقیقه نحوه بکسل کردن ایمن و اصولی را آموزش میدهیم تا انتقال خودرو به نزدیکترین تعمیرگاه بدون هیچ خسارتی انجام بگیرد.
انتخاب تسمه بکسل استاندارد
بزرگترین اشتباه رانندگان، استفاده از طنابهای معمولی، سیم بکسلهای خشک یا زنجیر برای کشیدن خودرو است. این ابزارها هیچ خاصیت ارتجاعی ندارند و با اولین تکان، ضربهای شدید (شوک) به شاسی هر دو خودرو وارد میکنند. تسمه بکسل استاندارد باید از جنس پلیاستر یا نایلون باکیفیت باشد تا قابلیت جذب نیروی کشش را داشته و در صورت ترمز ناگهانی، کمی کش بیاید.
دقیقاً چه تسمهای استاندارد است؟ تسمهای که روی بستهبندی آن «ظرفیت کشش» (Break Strength) درج شده باشد. برای خودروهای سواری معمولی، تسمهای با تحمل وزن ۳ تا ۵ تن مناسب است.
قلاب ایمن کدام است؟ قلابهای سر تسمه حتماً باید ضامن فنری (Safety Latch) داشته باشند. قلابهای ساده U شکل ممکن است با شل شدن تسمه در حین حرکت، از جای خود درآمده و به سمت شیشه خودروی عقبی پرتاب شوند. هرگز نباید از گره زدن طناب بهجای قلاب استفاده کرد، زیرا باز کردن آن بعد از کشش تقریباً غیرممکن است.
یافتن نقطه اتصال بکسل؛ استفاده از قلابهای شاسی و پرهیز از سپر
اتصال تسمه به سپر، دیاق سپر یا قطعات پلاستیکی، نتیجهای جز کنده شدن آنها نخواهد داشت. خودروسازان نقاط بسیار مستحکمی را مستقیماً روی شاسی یا بدنه اصلی تعبیه کردهاند که به آن «توشان» (Tow Eye) یا قلاب بکسل میگویند.
در خودروهای قدیمیتر، این قلاب بهصورت یک حلقه فلزی در زیر سپر جلو و عقب جوش داده شده است. ولی در خودروهای مدرن، معمولاً یک درپوش کوچک دایرهای یا مربعی روی سپر وجود دارد. برداشتن این درپوش و بستن پیچ قلاب بکسل (که در جعبه ابزار خودرو کنار جک قرار دارد) در آن ضروری است. اطمینان از بسته شدن کامل و محکم پیچ تا انتها اهمیت بسیاری دارد.
توافق بر علائم ارتباطی؛ هماهنگی رانندگان برای ترمز و توقف
وقتی دو خودرو با یک طناب به هم متصل هستند، صدای بوق یا فریاد شنیده نمیشود. پیش از حرکت، توافق دو راننده روی یک «زبان مشترک» الزامی است. بهترین روش امروزی، برقراری تماس تلفنی و گذاشتن موبایل روی حالت بلندگو (Speaker) است تا ارتباط لحظهای برقرار باشد.
اگر تماس تلفنی ممکن نبود، استفاده از قراردادهای زیر را پیشنهاد میکنیم:
- یک تکبوق: یعنی «آماده حرکت» یا «مشکلی نیست».
- چراغ زدن متوالی (نور بالا): هشدار به خودروی جلویی برای توقف فوری.
- دست بیرون از پنجره و حرکت به پایین: درخواست کاهش سرعت.
هماهنگی کلید نجات است؛ راننده جلویی نباید بدون اطلاع راننده عقبی ترمز ناگهانی کند.
اصول رانندگی خودروی کشنده؛ شروع حرکت نرم و جلوگیری از شوک
راننده خودروی سالم (کشنده) وظیفه سنگینی بر عهده دارد. حرکت باید بسیار نرم و بدون شتابگیری ناگهانی باشد. ابتدا خودرو به آرامی حرکت داده تا تسمه کاملاً کشیده و سفت شود؛ سپس پدال گاز را فشار دهید. هرگونه شتابگیری ناگهانی وقتی تسمه شل است، حکم یک ضربه پتک به گیربکس و شاسی هر دو ماشین را دارد. همچنین، تعویض دندهها باید در دور موتور پایینتر انجام شود تا کشش یکنواخت بماند.
وظایف راننده خودروی معیوب؛ حفظ کشش طناب و هوشیاری بر ترمز
رانندگی با خودرویی که موتور آن خاموش است، تجربهای کاملاً متفاوت و چالشبرانگیز محسوب میشود. چون موتور کار نمیکند، سیستم هیدرولیک فرمان و بوستر ترمز از کار افتادهاند؛ یعنی فرمان بسیار سفت است و ترمزها به نیروی پای بسیار بالایی نیاز دارند.
راننده خودروی عقبی باید همه تمرکز خود را روی تسمه و چراغ ترمز خودروی جلویی بگذارد و وظایف زیر را انجام دهد:
- حفظ کشش تسمه: مهمترین وظیفه است. هرگاه سرعت خودروی جلویی کاهش یافت، ترمزگیری ملایم ضروری است تا تسمه شل نشود و زیر چرخ نرود.
- ترمزگیری قوی: نباید فراموش کرد بوستر کار نمیکند؛ فشردن پدال ترمز با قدرت و فشار بیشتری نسبت به حالت عادی الزامی است.
- فرماندهی دقیق: مسیر حرکت خودروی جلویی باید دقیقاً دنبال شود تا تسمه در زاویه مستقیم باقی بماند.
- باز کردن سوئیچ: قرار دادن سوئیچ در حالت باز (قبل از استارت) برای جلوگیری از فعال شدن قفل فرمان و کارکرد چراغهای ترمز و راهنما ضروری است.
رعایت این نکات توسط راننده خودروی خراب، مانع از وقوع تصادف برخورد جلو به عقب شده و فشار را از روی خودروی کشنده برمیدارد.
سرعت مجاز و فاصله ایمنی؛ رعایت قوانین راهنمایی و فلاشر زدن
بکسل کردن مسابقه سرعت نیست. سرعت مجاز در هنگام بکسل کردن معمولاً بین ۳۰ تا حداکثر ۵۰ کیلومتر بر ساعت است. حرکت با سرعت بالا ریسک پاره شدن تسمه و عدم کنترل خودروی معیوب را بهشدت افزایش میدهد.
روشن کردن فلاشر (جفت راهنما) در هر دو خودرو برای هشدار به سایر رانندگان مبنی بر وضعیت اضطراری و سرعت پایین الزامی است. انتخاب مسیرهای خلوت و لاین کندرو (سمت راست) و پرهیز از تغییر لاینهای مکرر توصیه میشود.
ممنوعیتهای بکسل دستی؛ خطرات جدی برای گیربکس اتوماتیک و دو دیفرانسیل
آیا بکسل کردن هر خودرویی با طناب امکانپذیر خواهد بود؟ پاسخ یک «نه» قاطع است. تکنولوژی خودروهای جدید حساسیتهای خاصی دارد که نادیده گرفتن آنها موجب تحمیل هزینه تعمیر موتور و گیربکس میشود.
پیش از بستن تسمه، بررسی دفترچه راهنمای خودرو ضروری است، چرا که موارد زیر معمولاً ممنوعیت مطلق بکسل با طناب دارند:
- خودروهای گیربکس اتوماتیک: در بسیاری از گیربکسهای اتوماتیک، وقتی موتور خاموش است، پمپ روغن گیربکس کار نمیکند. چرخیدن چرخها موجب گردش قطعات داخلی گیربکس بدون روغن شده و در مسافتهای حتی کوتاه، باعث سوختن گیربکس میشود (مگر اینکه چرخهای محرک از زمین جدا باشند).
- خودروهای دو دیفرانسیل (AWD/4WD): کشیدن این خودروها در حالی که هر چهار چرخ روی زمین است، فشار ویرانگری به دیفرانسیل مرکزی و سیستم انتقال قدرت وارد میکند.
- خودروهای برقی و هیبریدی: سیستمهای بازیابی انرژی در این خودروها ممکن است در حین بکسل شدن فعال شده و به اینورتر یا باتری آسیب برسانند.
در این موارد خاص، نباید ریسک کرد و استفاده از خودروبرهای کفی (Flatbed) که تمام چرخهای خودرو را از زمین بلند میکنند، الزامی است. هزینه یدککش بسیار کمتر از هزینه تعمیر یک گیربکس اتوماتیک است.
بکسل ایمن و اصولی؛ انتقال خودرو بدون خسارت و هزینه اضافی
بکسل کردن خودرو مهارتی ضروری برای روزهای مباداست، ولی ایمنی در آن حرف اول را میزند. با انتخاب تسمه مناسب، یافتن نقطه اتصال صحیح و هماهنگی کامل بین دو راننده، انتقال خودرو به مقصد بدون هزینه اضافی امکانپذیر میشود. ولی نباید فراموش کرد که اگر خودرو اتوماتیک یا دو دیفرانسیل است، یا در هوای بارانی و لغزنده قرار دارد، تماس با امداد خودرو تصمیمی هوشمندانهتر محسوب میشود.
